Bilişsel Önyargılar

Bilişsel Önyargılar  

Bir önceki yazıma konu olan Gözetim Kapitalizmi Çağı kitabının yazarı Shoshana Zudoff’un doktora eğitiminin sosyal psikoloji alanında olduğunu görünce, bu alana olan ilgim bir anda çoştu. Zaten içimde var olan antropoloji ve sosyal psikoloji ilgisi, içinde yaşadığımız bilişim teknolojileri harmanındaki sosyal değişimlere gebe toplumsal hayatımızın anlaşılması için bende birden zirve yaptı.  Malum Bilişim Teknolojileri sosyal hayatımızın tüm doğrularını bir anda al‑aşağı edebiliyor, bildiğimiz tüm doğruları bir anda yanlışlayabiliyor. Bir BT profesyoneli olarak sosyal psikolojiyle daha yakın ilişkide olmamız gerektiğini tekrar düşünmeye başladım. Bu nedenle adal.plus bloguma Yaşam başlıklı bir kategori daha ekledim. Yaşama dair yazılarımı da burada biriktireceğim .

Nedir bu sosyal psikoloji?

Sosyal psikoloji, bireylerin düşünce, duygu ve davranışlarının başkalarının gerçekhayali ve ima edilen varlığından nasıl etkilendiği ile uğraşan sosyal bilimlerin bir dalıdır. Sosyal psikologlar bir insan davranışını bir bireyin zihinsel ve sosyal durumu arasındaki ilişkisinin bir sonucu olarak açıklar. Bunu ise tipik olarak belirli davranış, eylem ve duyguların meydana geldiği faktörleri ve koşulları inceleyerek yapıyorlar. Bu nedenle sosyal psikoloji, duygu, düşünce, inanç, niyet ve hedeflerimizin bilişsel olarak nasıl inşa edildiğiyle ve bu zihinsel temsillerin sosyal etkileşimlerimizi nasıl etkilediğiyle ilgilenir. 

Sosyal psikoloji ile ilgili bir şeyler okuyup karıştırmaya başladığımda enteresan bir konu ile karşılaştım: Bilişsel Önyargı (İng. Cognitive Bias), insanın muhakemesinde kural veya akılcılıktan sistematik bir sapma olarak tanımlanabilir. Değişik kaynaklarda Bilişsel Önyargı, Bilişsel Yanlılık veya Bilişsel Eğilim gibi farklı terimlerle ifade ediliyor olsa da Bilişsel Yanılsama teriminin içeriğini daha iyi ifade ettiğini düşünüyorum.   

Bilişsel Önyargılar bazen algısal bozulmalara, yanlış yargılara, mantıksız yorumlara veya genel olarak birtakım mantıksızlıklara yol açabilir. Çünkü her birey kendi algılamalarına dayanarak “kendi öznel gerçekliğini” yaratır. İşte bir bireyin bu öznel girdilerle inşa ettiği bu yanlı gerçeklik dünyası, bireyin gerçek dünyadaki davranışlarının temel belirleyicisi olabiliyor.  Yani anlayacağınız, Bilişsel Önyargılar, görsel illüzyonlar gibi bir şey. Aynı renkteki nesneleri farklı görme veya aynı uzunluktaki çizgilerden birisini daha uzun gördüğümüz gibi. 

Psikolojideki Bilişsel Önyargılarda işte bu yanlış algılamalarımız veya yanlış algılama eğilimlerimizi gösteriyor.  Psikolojide bilinen ve kabul görmüş çok miktarda önyargı varmış meğer. Bilimsel olarak ispatlanmış 178 önyargıdan bahsediliyor. Bu önyargıların derli toplu bir şekilde gösterimi burada bulabilirsiniz. Bilişsel Önyargıların kaynağı dört sebebe dayanıyor: bilgi fazlalığı, anlam eksikliği, hızlı davranma gerekliliği, neyi hatırlamamız gerektiği. Bunların içinde neler yok ki! Hatta bazıları, öğrenince yok artık dedirtecek cinsten ve oldukça gırgır olanları var. 

Bu işe nasıl bulaştığımın hikayesini anlatan biraz uzun bir girişi oldu ama, olsun. Bu konuda, ilgimi çekenleri okuyup öğrenip yazacağım bir seri haline getirmek istiyorum. Çünkü bunu da bir sosyal sorumluluk projesi olarak düşünüyorum. Bu önyargıları bilmek sosyal hayvan olarak hem kendimizi tanımak konusunda hem de “Nasıl böyle bir toplum olduk yahu?” tarzı sorularımıza yanıt bulmamıza yardımcı olacağına inanıyorum.

Bilişsel Önyargıların bilgisayar programlama ve kullanıcı arabirim tasarımına etkileriyle ilgili de çok miktarda çalışma var. Ayrıca, bu önyargıların bilgi toplumunda nasıl bir etkiye sahip olacağını da öngörerek kendi alanım olan bilişim alanına da katkı sağlamayı umut ediyorum.  

Haydi bakalım. Dunning-Kruger Etkisi başlıklı yazım Yaşam kategorisindeki ilk yazım olarak yayında… 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

WordPress.com'da bir web sitesi veya blog oluşturun

Yukarı ↑

%d blogcu bunu beğendi: